دوستی در وال خودش در فیس‌بوک این جمله زیبا را نوشته بود.

“سرم شلوغ است با هزاران تار آشفته…”

زمانی که دیدم و خواندم، شعری در همان لحظه آمد، نوشتم و خطاب به آن دوست گفتم که این را اختصاصی سرودم و چون مالِ شماست اگر اجازه بدهید در “پنجره” بگذارم‌اش. چون پاسخی نرسید حمل بر رضایت کردم و با وجدانی آرام! اینجا می‌نویسم ببینید.

 ”دردهای ناگفته”

تو را یک سر دو صد سودا، هزاران تار آشفته

مرا یک دل پر از خون و هزاران لعل نا سفته

تو را یک دل به هر تاری چو گل آویخته، خونین

مرا یک سینه، صد حسرت، هزاران درد نا گفته

تو را دست نوازش می‌کشد چون شانه بر موی‌ات

مرا اندوه هجرت، چون غمی بر شانه‌ام خغته

تو را لبخند صبح زندگی افتاده بر لب‌ها

مرا پیری، چو شام تیره، از چشم تو بنهفته

سر انگشت هنرمند تو بر تارِ دل‌ام جاری

مرا طبع سخن از شعر زیبای تو بشکفته

ع.آرام

کرامت فزاید کمال آورد

به من ده که بس بی‌دل افتاده‌ام

وز این هر دو بی‌حاصل افتاده‌ام

بده ساقی آن می که عکسش ز جام

به کیخسرو و جم فرستد پیام

بده تا بگویم به آواز نی

که جمشید کی بود و کاووس کی

بده ساقی آن کیمیای فتوح

که با گنج قارون دهد عمر نوح

بده تا به رویت گشایند باز

در کامرانی و عمر دراز

بده ساقی آن می کز او جام جم

زند لاف بینایی اندر عدم

به من ده که گردم به تایید جام

چو جم آگه از سر عالم تمام

دم از سیر این دیر دیرینه زن

صلایی به شاهان پیشینه زن

همان منزل است این جهان خراب

که دیده‌ست ایوان افراسیاب

کجا رای پیران لشکرکشش

کجا شیده آن ترک خنجرکشش

نه تنها شد ایوان و قصرش به باد

که کس دخمه نیزش ندارد به یاد

همان مرحله‌ست این بیابان دور

که گم شد در او لشکر سلم و تور

بده ساقی آن می که عکسش ز جام

به کیخسرو و جم فرستد پیام

چه خوش گفت جمشید با تاج و گنج

که یک جو نیرزد سرای سپنج

بده ساقی آن آتش تابناک

که زردشت می‌جویدش زیر خاک

به من ده که در کیش رندان مست

چه آتش‌پرست و چه دنیاپرست

بده ساقی آن بکر مستور مست

که اندر خرابات دارد نشست

به من ده که بدنام خواهم شدن

خراب می و جام خواهم شدن

بده ساقی آن آب اندیشه‌سوز

که گر شیر نوشد شود بیشه‌سوز

بده تا روم بر فلک شیر گیر

به هم بر زنم دام این گرگ پیر

بده ساقی آن می که حور بهشت

عبیر ملایک در آن می سرشت

بده تا بخوری در آتش کنم

مشام خرد تا ابد خوش کنم

بده ساقی آن می که شاهی دهد

به پاکی او دل گواهی دهد

می‌ام ده مگر گردم از عیب پاک

بر آرم به عشرت سری زین مغاک

چو شد باغ روحانیان مسکنم

در اینجا چرا تخته‌بند تنم

شرابم ده و روی دولت ببین

خرابم کن و گنج حکمت ببین

من آنم که چون جام گیرم به دست

ببینم در آن آینه هر چه هست

به مستی دم پادشاهی زنم

دم خسروی در گدایی زنم

به مستی توان در اسرار سفت

که در بیخودی راز نتوان نهفت

که حافظ چو مستانه سازد سرود

ز چرخش دهد زهره آواز رود

مغنی کجایی به گلبانگ رود

به یاد آور آن خسروانی سرود

که تا وجد را کارسازی کنم

به رقص آیم و خرقه‌بازی کنم

به اقبال دارای دیهیم و تخت

بهین میوهٔ خسروانی درخت

خدیو زمین پادشاه زمان

مه برج دولت شه کامران

که تمکین اورنگ شاهی از اوست

تن آسایش مرغ و ماهی از اوست

فروغ دل و دیدهٔ مقبلان

ولی نعمت جان صاحبدلان

الا ای همای همایون نظر

خجسته سروش مبارک خبر

فلک را گهر در صدف چون تو نیست

فریدون و جم را خلف چون تو نیست

به جای سکندر بمان سالها

به دانادلی کشف کن حالها

سر فتنه دارد دگر روزگار

من و مستی و فتنهٔ چشم یار

یکی تیغ داند زدن روز کار

یکی را قلمزن کند روزگار

مغنی بزن آن نوآیین سرود

بگو با حریفان به آواز رود

مرا با عدو عاقبت فرصت است

که از آسمان مژدهٔ نصرت است

مغنی نوای طرب ساز کن

به قول وغزل قصه آغاز کن

که بار غمم بر زمین دوخت پای

به ضرب اصولم برآور ز جای

مغنی نوایی به گلبانگ رود

بگوی و بزن خسروانی سرود

روان بزرگان ز خود شاد کن

ز پرویز و از باربد یاد کن

مغنی از آن پرده نقشی بیار

ببین تا چه گفت از درون پرده‌دار

چنان برکش آواز خنیاگری

که ناهید چنگی به رقص آوری

رهی زن که صوفی به حالت رود

به مستی وصلش حوالت رود

مغنی دف و چنگ را ساز ده

به آیین خوش نغمه آواز ده

فریب جهان قصهٔ روشن است

ببین تا چه زاید شب آبستن است

مغنی ملولم دوتایی بزن

به یکتایی او که تایی بزن

همی‌بینم از دور گردون شگفت

ندانم که را خاک خواهد گرفت

دگر رند مغ آتشی میزند

ندانم چراغ که بر می‌کند

در این خونفشان عرصهٔ رستخیز

تو خون صراحی و ساغر بریز

به مستان نوید سرودی فرست

به یاران رفته درودی فرست

در بحث از روز سپندارمذ یا سپندارمذگان، قبلاً “جائی” نوشتم که چند روز مختلف را جشن سپندارمذ اعلام کرده‌اند که یکی هم 5 اسفند است و من هم این روز را (به دلایلی) بیشتر معتبر می‌دانم. کمی از سپندارمذ حرف می‌‌زنیم تا برگردیم به درخت‌کاری.

در آن‌جا نوشتم: “امروز… به عبارتی روز سپندارمذگان است که یکی از اعیاد ملّی و میهنی ایران قدیم است. هرچند محققین و نویسندگانی با ارائه‌ی شواهد و مدارک معتبر مدعی هستند که سپندارمذگان روز 5 یا 25 اسفند است، حالا هر روزی بوده در اسفند بوده و نه 29 بهمن… و در هرحال در این‌که چنین روزی وجود داشته و جشن گرفته می‌شده شکی نیست.

دو مطلب یا مقاله در روزنامه‌ی خبر جنوب (تاریخ سه‌شنبه 29 بهمن 87) نظرم را جلب کرد؛ {ضمن تقدیر از دوست‌داران فرهنگ ایران زمین، حتَا با نوشتن مطالبی کوتاه و ناقص در روزنامه‌های دولتی و نیمه‌دولتی، هرجا لازم دیدم توضیحی هم وسط مطلب {} اضافه می‌کنم… و در نهایت به شما توصیه می‌کنم که به مطالب وبلاگ آتشکده هم سری بزنید.}

سپندارمذگان (نمادی از فرهنگ مهرورزی ایرانیان): مقاله‌ی اوّل در صفحه‌ی گردش‌گری آمده که نام نویسنده نیز ذکر نشده: “سپندارمذ در فرهنگ ایران باستان لقب ملّی زمین{!} بوده که زمین در این فرهنگ نماد عشق است. چون با فروتنی و تواضع و گذشت به همه عشق می‌ورزد و زشت و زیبا را به یک چشم می‌نگرد و همه را چون مادری در دامان پرمهر خود جای می‌دهد. {ذکر عبارت لقب ملّی زمین، نه تنها گویا نیست و با تعابیر قابل قبول موجود نمی‌خواند بل‌که نشان می‌دهد نویسنده‌ی محترم به خود زحمت نداده حتا به یک فرهنگ لغات متداول و دم دست مثل فرهنگ دهخدا هم مراجعه و اطلاعاتی کسب کند؛ من توضیحاتی که زیر کلمه‌ی سپندارمذگان در بعضی فرهنگ‌های لغات آمده می‌نویسم و دوباره برمی‌گردم به ادامه‌ی مقاله:

“سپندارمذ بمعنی اسفندارمذ است؛ ماه دوازدهم از سال شمسی (برهان) (آنندراج)

سرآمد کنون قصه‌ی یزدگرد/بماه سپندارمذ روز ارد. فردوسی. {از این بیت و بیت بعدی فردوسی چنین برمی آید که یزدگرد با کسر گاف درست نیست و باید یزدگرد با فتح گاف باشد که با ارد با فتح الف جور در بیاید. یا شاید گرد با ضم گاف که به معنی شجاع و دلیر است.} همی‌رفت سوی سیاوخش گرد/بماه سپندارمذ روز ارد.

نام روز پنجم از ماه شمسی است این روز را فارسیان بنا بر قاعده‌ی کلیه که پیش ایشان معمول است که چون نام ماه با نام روز موافق آید عید کنند. دراین روز جشن سازند و عید نمایند. نیک است رخت (نو) پوشیدن و درخت نشاندن دراین روز به اعتقاد ایشان. (برهان) (آنندراج)…

سپندارمذ روز خیز ای‌ نگار/ سپندار ما را تو جام می آر. مسعود سعد.

بمعنی زمین، (برهان) آنندراج) {رجوع کنید به کلمات اسفندارمذ و اسفندماه.}

سپندارمذ: نام فرشته‌یی هم هست که موکل زمین و درخت‌ها و جنگل‌هاست و مصالح این ماه بدو تعلق دارد. (برهان)

فرشته‌ی نگهبان زمین و گاه هم خود زمین بشمار رفته (مزدیسنا تألیف دکتر معین ص 432) در مورد ارد با فتح الف یا کسر الف در شناهنامه‌ی فردوسی؛ ص 1419 فرهنگ دهخدا: ارد نام ایزدی در آئین ایرانیان باستان در اوستا اشی و نکوهی (اَوَ) و در پهلوی (اّرَت) آمده…گاه اسم مجرد است بمعنی توانگری و بخشایش و برکت و نعمت و مزد و بهره و گاهی اسم خاص ایزدی که نگهبان مال و خواسته و دارایی است. اسم این فرشته در گات‌ها یاد شده است. وی مانند سفندارمذ، ناهید و چیستا (فرشته‌ی دانش) مؤنث شناخته شده در جهان مادّی مال و جلال و خوشی دینداران از پرتو وجود اوست و در جهان مینوی و روز واپسین پاداش کارهای نیک و سزای کردارهای زشت و زیبای او انجام شود…چنان‌چه در یسنای 43 بند 12 یسنای 27 بند 6 و غیره نگهبانی روز بیست و پنجم هرماه با ایزد “ارت” است در یسنای 16 بند 6  ارت در ردیف فرشتگان سی روز ماه نام برده شده است…دربرهان آمده: ارد به کسر اوّل نام فرشته‌ایست که موکل بر دین و مذهب است و تدبیر و مصالح روز ارد که بیست و پنجم از هرماه شمسی است بدو تعلق دارد. بر می‌گردیم به مقاله: “…به همین دلیل ایرانیان باستان سپندارمذگان را به عنوان نماد عشق می‌پنداشتند و این روز که هم‌اکنون در تقویم جدید ما ایرانیان 29 بهمن‌ماه است را جشن می‌گرفتند{که گفتیم اختلاف هست و 29 بهمن مورد تأیید نیست چون روزی از اسفند نمی‌تواند در بهمن قرار گیرد.}

در این روز و در گذشته‌های دور زنان به شوهران خود با آداب و رسوم خاص هدیه می‌دادند و مردان نیز زنان و دختران را بر تخت شاهی می‌نشاندند{!} و به آن‌ها هدیه داده و از آن‌ها اطاعت می‌کردند.

نکته‌ی دیگر که روشن نشده اینست که اگر مردان دختران و زنان را برتخت شاهی می‌نشاندند این مراسم چگونه بوده؟ آیا سمبولیک بوده و آداب خاصی داشته یا اشاره به برتخت نشستن چند زن ایرانی در ایران باستان است که نمی‌تواند عمومیت داشته باشد. مگر ایران در یک زمان، چند پادشاه داشته؟

اشاره‌ی دیگری که در مورد این روز و خوشی و خرمی مردم و شاد بودن در اشعار مسعود سعد سلمان می‌بینیم اینست: “ارد روزی است فرخ و میمون/ با همه لهو و خرمی مقرون. ای دلارای یار گلگون‌رخ/ خیز و پیش آر باده‌ی گلگون. تا بیاد خدایگان زمین/ شاد باشیم و می‌خوریم اکنون…

ادامه‌ی مقاله: “امروز سپندارمذگان یا روز عشق است، روزی که کمتر مورد توجه جوانان ایرانی قرار می‌گیرد و شاید تنها علت آن هم عدم اطلاع آن‌ها از وجود چنین روزی می‌باشد که موجب شده مثلاً روزی که به همین نام است و متعلق به فرهنگ غربی است را گرامی دارند که البته قدمت چندانی هم نه در دنیای غرب دارد و نه ایران. سپندارمذگان تنها سه روز پس از والنتاین فرنگی است {که گفتیم اختلاف هست} و این در حالی است که جامعه‌یی باید این روز را جشن بگیرد که جایگزینی برای چنین چشنی نداشته باشند. {ما جشنی بنام سپندارمذگان داریم؛ ولی چیزدیگری را جایگزین آن کرده‌اند یا اصرار دارند که بکنند! آیا اصل، احساس نیاز به روزی بنام روزعشق است که باید بگردیم دنبال مصداق آن یا مصداق و مفهوم هر دو موجودند و ما توجهی نداریم؟}… پس بیائیم مراسم مهرورزی و آداب و رسوم زیبا و دلنشین گذشتگان را با جشن سپندارمذگان در چنین روزی احیا کنیم. امیداست جوانان ما با در نظر گرفتن این آداب و رسوم از هجوم فرهنگ غرب که باعث کم‌رنگ شدن ارزش‌های ایرانی است جلوگیری کنند.”

نکات دیگری مربوط به مقاله‌ی اوّل؛ آیا فقط جوانان باید این مراسم را زنده نگه‌دارند یا پیران قوم که آن‌ها هم ایرانی هستند و از مزایای زندگی در این مملکت سود می‌برند (و بسیاری از آن‌ها سودهای کلان‌تری – یا کلانتری! – هم می‌برند نباید بفکر ترویج و احیاء این مراسم باشند؟ نویسنده‌ی محترم اسم خودش را ننوشته، آیا از ترس متهم شدن به ملی‌گرائی! و توجَه به مسائل میهنی بوده یا رسم است اشاره به نام نکنند که فرضاً مقاله به حساب روزنامه گذاشته ‌شود، چون اگر پولی بابت نوشتن این مقاله داده، خودش را صاحب آن می‌داند! نمی‌دانم! در هرحال نوشتن این نوع مطالب آن‌هم در صفحات داخلی و کمرنگ و ناقص و مبهم برای مراسمی که عظمت آن کمتر از نوروز و مهرگان نیست، جای حرف دارد. راستی چرا مسائل ملی و میهنی را اینقدر بی‌اهمیت تلقی می‌کنیم؛ حتا از سوی مطبوعات که فعلاً تنها وسیله‌ی آگاهی عمومی هستند. (من نشنیدم رادیو و تلویزیون اشاره‌یی به روز اسپندارمذگان بکنند یا اگر کرده‌اند در برنامه‌های فرعی و ساعات نامناسب و باصطلاح دورریز! و مثل همین مقاله کمرنگ بوده است.) جالب است که بدانید با وجود عدم ارائه‌ی توضیحات لازم در مورد روز سپندارمذگان در همین شماره‌ی روزنامه در صفحه‌ی دیگری، توضیح کامل در مورد جشن والنتاین و تاریخچه‌ی آن داده شده است!

اصلاً رغبتی ندارم در مورد روز والنتاین چیزی بنویسم. باندازه‌ی کافی و خیلی بیش‌تر تا حالا مطلب نوشته شده و فقط باید اشاره کنم در مقاله‌ی دوّم  آن‌هم بدون ذکر اسم نویسنده‌است، به توضیحات کافی در مورد والنتاین پرداخته شده انگار که از طرف روزنامه هم پذیرفته شده که این یکی از مراسم ملّی! ما است. و در آخر گفته شده… “وحالا بشنوید از ادامه‌ی داستان که چی شد که والنتاین به ایران آمد و چی شد که طرفدار پیدا کرد و…!”

خُب؛ پرسیده‌اند چرا؟ من عرض می‌کنم…چون شما خواستید! چون دست‌اندرکاران مطبوعات کوتاه آمدند و مردم هم کمک نکردند و دیگران زرنگی کردند بعد از جا خالی‌دادن‌ها و کنار گذاشته شدن مراسم قدیمی و زیبا و سنتی و ملّی ما چیزی باید جایش را می‌گرفت و والنتاین هم حاضر و آماده بود مثل خیلی از مراسم دیگر یا آداب و رسوم و (بگوئید اعتیادات و انحرافات و…) که غربی‌ها آماده و دسم دست داشتند فرستادند اینجا. وقتی مردم نیاز به چیزی دارند و باید نیازهایشان را برطرف کنند، آن‌که قوی‌تر و قبراق‌تر و زرنگ‌تر است می‌آید و جای آداب و رسوم رقیق شده و تضعیف شده و رانده شده را می‌گیرد.

زمان سلطنت پهلوی بطور کلی، آنقدر به ملی‌گرائی و ناسیونالیسم و تعصبات “آریائی” دامن زده شده که تمام قومیت‌ها و ملیت‌ها و آداب و رسوم ایرانی که شاید بومی بودند و آریائی نبودند، عقب رانده شدند. با آن مراسم پر خرج و زائدی مثل جشن هنر و بزرگداشت شاهنشاهی 2500 ساله در تخت جمشید و غیره نفرت عمومی از این ریخت و پاش‌ها برانگیخته شد و دیگر کسی رغبتی هم به مراسم زیبائی مثل سپندارمذگان (که قبلاً هم متأسفانه تعریف درستی ازآن نمی‌شد) نشان نداد و به این هم توجه نشد که “ایران” از اقوام مختلفی تشکیل شده و چسبیدند به آریائی و آریامهری.

جای دیگر هم نوشتم که اقوام آریائی که حدود سه هزارسال پیش به ایران آمدند معلوم نیست با مدارا با اقوام بومی قبل از خود برخورد مناسبی کرده‌باشند. بهرحال جانشین بومیان غیر آریائی شدند و همانطور که اعراب آمدند و سعی کردند آداب و رسوم ایرانی را تغییر دهند آن‌ها هم سعی کردند خود را تحمیل کنند. نمی‌دانیم در باره‌ی چیزی که سه هزار سال پیش اتفاق افتاده و اطلاع چندانی از آن نداریم چرا اینهمه سماجت می‌کنیم. می‌گوئیم ایران 8 یا 10 هزار سال سابقه‌ی تاریخی دارد که البته بیش‌تر هم دارد، یعنی قبل ازآن ایران برهوت و غیر مسکون بوده؟ و ایرانی‌ها یکباره و ابتدا به ساکن بافرهنگ شده‌اند؟ پس چرا فقط سه هزار سال از آمدن آریائی‌ها را قبول داریم؟ قبلی‌ها که بومیان ساکن این سرزمین بودند آدم نبودند؟ اجداد ما نبودند؟ چرا از آن‌ها چیزی نمی‌دانیم یا نمی‌خواهیم بدانیم و چسبیده‌ایم به همین کلمه‌ی آریائی؟

به همین دلیلِ بی‌توجهی و دست کم گرفتن فرهنگ و تاریخ گذشته “ایرانی” نیست که یهودی‌ها “انشان و انزان” را به “عیلام” تغییر دادند و عیلامیان را از نژاد “عیلام” یکی از پسران نوح دانستند تا خود را هم {یا ما را و همه را!} یهودی و از قوم عیلامی جعلی بدانند؟ و کسانی هم که در زمان سلطنت پهلوی به اشتباه عیلام را پذیرفتند و با کمی تعدیل آن را “ایلام” کردند و استانی را هم به این نام نامیدند به یهود کمک نکردند؟ {هرکسی یک گوشه اش را می‌گیرد و می‌کشد و وقتی برگشتیم به بحث درخت‌کاری باید توجه کنید که چرا عده‌ئی سعی دارند آن را هم غیر ایرانی بدانند.}

حتا هندی‌ها و اروپائی‌ها که می‌گویند بعضی از همین نژاد آریائی و از ریشه‌ی هندو اروپائی هستند خود را جدا از ما می‌دانند. ما نه زنگی هستیم نه رومی. دنبال بهانه می‌گردیم که هرساعت خودمان را به یکی بچسبانیم. اروپائی‌گری و آمریکائی‌گری و والنتاین هم مارا به جائی نمی‌رساند. چرا سعی نمی‌کنیم خودمان باشیدم؟ قومیَت و ملیَت بستگی به سرزمین دارد، هرکسی در این سرزمین به دنیا آمده، رشد کرده و با فرهنگ و سنن این سرزمین خو گرفته “ایرانی” است، چه عرب باشد چه ترک و چه کرد و هرچه…

آیا در قطب جنوب هم اسکیموها بخاطر رنگ سورتمه و سگ و استفاده از پوست حیوانات مختلف توی سرهم می‌زنند که تو سگ‌ات سیاه است سگ من سفید ‌است پس من از تو بهترم؟

چرا والنتاین آمد؟ … چرا سپندارمذگان کمرنگ شد؟ چرا تاریخ‌هائی مثل روز جشن درخت‌کاری را عوض می‌کنند یا آن را به اقوام دیگر نسبت می‌دهند؟ چرا نوروز و سیزده و مهرگان و سپندارمذگان و جشن سده و غیره را کمرنگ می‌کنند و به پس و پشت ها می‌رانند؟

نویسنده‌ی محترم ناشناس نوشته‌است: “…صحبت از عشق در جامعه در دل غزلیات و قصیده‌ها ریشه‌یی قدیمی دارد. امّا چیزی است که از قدیم آموخته‌ایم که باید در دل هرشخص باقی بماند…” (یعنی به زبان نیاید چون نوع فیزیکی و واقعی اش جیز است یعنی اخ است! (منظورش البته عشق انسانی است که رویش نمی‌شود رک و راست اشاره کند ولی اگر با کلماتی مثل والنتاین و کشیش و ازدواج پنهانی در کلیساها و غیره همراه بشود اشکالی ندارد! امّا در واقع ببینیم که آن شعرها و قصیده‌ها و غزلیات و شاهنامه‌ و کلیات سعدی و دیوان حافظ و مولانا و غیره بر اساس چه احساساتی سروده شده و بوجود آمده‌اند؟ زمینه‌یی و تاریخی و انسانی و گذشته‌یی وجود داشته یانه؟ این‌ها همینجوری خودشان راه افتاده و سر از این شعرها در آورده‌اند؟… وقتی فقط سرمان توی عرفان و تابوها باشد برای جوان امروزی که نیاز دارد “شاخ نبات” حافظ و “داف” غرب‌زده برایش فرقی نمی‌کند جائی می‌نویسد: عشق عشق است حالا می‌خواهد با والنتاین و عروسک‌ها و بازیچه‌های آمریکائی و آبجو سوئدی و اسمیرانوف روسی و شو و رقص رقصندگان تی‌وی‌های غربی و لوس‌آنجلسی آمده باشد یا مراسم اصیل ایرانی!

فرقی نمی‌کند؟ چرا نویسنده‌های محترم و گویندگان عزیز نمی‌گویند این چیزهائی که از قدیم آموخته‌ایم و باید در دل هرشخصی باقی بماند چه چیزهائی هستند؟ هر جا لازم بشود از عرفان می‌گوئیم ولی خود انسان و مسائل انسانی را فراموش می‌کنیم… بگذریم.

این چه حکایتی است که حتَا در روزنامه‌های معتبر ما به یک پدیده‌ی غربی نچسب و نساز و نجوش مثل والنتاین بیش‌تر می‌پردازند و بها می‌‌دهند ولی همه می‌ترسند از جشن‌های ملّی و سنتی ما یادی بکنند؟ یا فرضاً اعتراض بکنند که چرا سده و چهارشنبه‌سوری و نوروز و سیزده و مهرگان و سپندارمذگان را دارند کمرنگ می‌کنند یا به ریشخند می‌گیرند. عشق را با والنتاین می‌شود معنی کرد ولی با فرهنگ ایرانی نمی‌شود چون اوَلی آزاد و دوَمی ممنوع است!

طبیعت جشن‌های ایرانی با جشن‌های ملل و فرهنگ‌های دیگر از بعضی جهات تفاوت‌هائی دارد. این خصوصیات بهمان اندازه با فرهنگ‌های دیگر متفاوتند که شکل فیزیکی و لباس و غذا و آب و هوای سرزمین ما و رسوم و آداب و گذشته‌ی ما با آن‌ها فرق دارد.

آنچه که از منابع بالا و سایر منابع بر می‌آید، سپندارمذ، جشنی ایرانی و قدیمی است که پیش از عید نورور و زمانی که زمین به جنبش در می‌آید و مستعد کاشتن درخت و گل و سبزی می‌شود، برگذار می‌شده و اکنون نیز در بسیاری نقاط با جشن‌های درخت‌کاری همراه است.

سپندارمذ برگشاید زبان/ برون افکند گنج‌های نهان. زراتشت بهرام (از مزدیسنا تألیف دکتر معین)  نقل ار فرهنگ دهخدا

از طرفی پنجم باشد یا پانزدهم فرقی نمی‌کند، مهم اینست که این جشن ایرانی بوده. متأسفانه، عده‌ئی سعی دارند هرچیزی را که مربوط به تاریخ ایران و ایرانی است تغییر دهند و به گروه و مسلک و مردم دیگری نسبت دهند همانطور که ابن سینای ایرانی را عرب می‌دانند یا مولانا را ترک و فردوسی را روس! باید در باره‌ی آن بیشتر اندیشه کرد.

حماقت، هوشمندانه‌ترین راه بقا

مجله Ecology Letters مقاله جالبی منتشر کرده است که مضمونش شاید برای خیلی‌ از ما، دور از ذهن باشد.

شاید کپی کردن رفتار و کردار والدین، از نظر خیلی‌ها، کار خردمندانه‌ای نباشد ولی از منظر تکاملی، این کار دقیقاً بهترین راهبرد برای بقاست!

این مطلب متناقض، توسط پژوهشگران دانشگاه انگلیسی Exeter and Bristol عنوان شده است. جانداران از نظر امکان بقا، همواره دو راه پیش روی دارند: کپی کردن کارهای والدینشان یا اتخاذ راهبردهای جدید متناسب با اطلاعات پیرامونشان.

جالب است که در بعضی از شرایط ابتکار و ایجاد تغییر متناسب با دگرگونی‌های محیط زیست، شانس بقای کمتری به یک جاندار در مقایسه با جاندار دیگری می‌دهد که همان افعال و نحوه تعامل پیشینیان خود را پیشه می‌کند.

به صورت متناقضی جاندارانی که باهوش‌ترند و به تغییرات جزئی محیطی با تغییر راهبردهای خود، پاسخ می‌دهند، مرتکب اشتباهات بیشتری می‌شوند، مکانیسم پایه انتخاب طبیعی در این موارد به کار می‌افتد و بدون گذشت، باعث حذف این موجودات می‌شود.

ما این پدیده را در طبیعت به کرات می‌بینیم. مثلاً لاک‌پشت‌ها وقتی بالغ می‌شوند و می‌خواهند تخم‌گذاری کنند، همیشه به ساحلی که در آن متولد شده‌اند برمی‌گردند. شاید به نظر ما این کار احمقانه به نظر آید، اما چرا باید لاک‌پشت‌ها خطر تخم‌گذاری در یک ساحل که قبلا آزمایش نشده است را به تن هموار کنند؟

این مقاله جالب آدم را تحریک می‌کند که همین موضوع را به عالم جامعه‌شناسی هم توسعه بدهد. آیا جوامع یا اشخاصی که محافظه‌کارتر هستند، همواره شانس بقای بیشتری ندارند و آیا باهوش‌ترهایی که درصدد تغییر و ابتکار برمی‌آیند، شانس بقای خود را کاهش نمی‌دهند؟

خلاصه مقاله را از اینجا خواندم ولی دسترسی به مقاله کامل نداشتم. احیانا اگر کسی دسترسی دارد، برایم ایمیل کند.

پی‌نوشت خودم- خواننده خودش می‌خواند و می‌داند و هر توضیحی توهین به فهم خواننده است، فقط یک جمله از مقاله را در این‌جا تکرار می‌کنم: “آیا جوامع یا اشخاصی که محافظه‌کارتر هستند، همواره شانس بقای بیشتری ندارند و آیا باهوش‌ترهایی که درصدد تغییر و ابتکار برمی‌آیند، شانس بقای خود را کاهش نمی‌دهند؟”

ممکن است به اشتباه، تصوَر یا حمل بر این معنا بشود که با هر تغییری مخالفم، در حالی که پژوهشگران و نویسنده‌ی مقاله هم این نظر را نداشته‌اند؛ چه بخواهیم و جه نخواهیم این اتفاق خواهد افتاد. هر دست‌آوردی هزینه‌ئی دارد. اگر ماژلان، کریستف کلمب، نیوتن، گالیله و دیگرانی مانند آن‌ها پیش‌قدم نمی‌شدند، تغییری در زندگی ما حاصل نمی‌شد. آن‌ها هم خطرات را پذیرفتند و راهی بر خلاف نظر کلی محافظه‌کاران و پیشینیان رفتند.

در ضمن به یاد بیاوریم؛ آن‌‌ها که، نسبت به دیگرانی که کاری انجام نمی‌دهند، بیشتر کار می‌کنند، و خطر را می‌پذیرند، بشتر هم اشتباه می‌کند. انسان خطاکار است ولی این دلیل نمی‌شود که کاری انجام ندهد. خطا و تجربه، اشتباهات را جبران می‌کند.

مدتی است نمی‌نویسم. امروز دوباره شروع کردم. این هم دلیل دارد. شاید با فرصتی! که پیش آمد، انتظار می‌رفت بیشتر بنویسم ولی نشد و ننوشتم. غیر از اینترنت و امکانات سرویس دهنده، به دلایلی سرعت خودم هم گرفته شد. در واقع از اوَل هم سرعتی در بین نبود، بدتر شد. مختصر این‌که:

حدود چهار ماه پیش، برادر عزیز پاسداری، با موتوری وحشتناک با سرعتی وحشتناک‌تر، در حالی که دنبال کسب حلال! بود، روی خط عابر پیاده، پای مرا که دنبال کسب و کاری نبودم، و از عیادت یک دوست بدحال برمی‌گشتم، در چهار نقطه شکست و مرا خانه نشین کرد. اشاره‌ام به کسب و کار دلیل خاصی دارد ولی فعلاً وارد چزئیات نمی‌شوم.

درد شبانه روزی و عدم امکان تحرَک زیاد، حوصله‌ئی برای نوشتن برایم باقی نگذاشت. بعلاوه، عدم حضور در مجالس و اجتماعات، امکان به روز شدن! را از من گرفت و رو آوردم به مطالعه و سرفروبردن در کتاب‌ها و گذشته‌ی خود و دیگران! چیزی که نوشتن درباره‌ی آن‌ها دیگر مشتری ندارد.

فکر می‌کردم حالا که امکان نوشتن از جریانات روز و مطالب مورد پسند دوستان نیست، دست کم با فرصتی که برای مطالعه هست، از گذشته بنویسم، چون در بعضی موارد مشابهت‌هائی وجود دارد و برای ما که حافظه تاریخی به درد بخوری نداریم، شاید با رجوع به حافظه کتبی بشود پی به بعضی دردها و واقعیت‌ها برد و چشم و گوش را بیشتر باز کرد.

یادداشت‌هائی نوشته بودم ولی قبل از نشر آن‌ها، این چند روز اخیر، با دیدن چند قبض تلفن و آب و برق و بخصوص گاز، حسابی آپ‌دیت شدم! و از گذشته بیرون آمدم.

در وبلاگ‌های دیگر و خصوصاً بعضی منابع خبری، حرف‌هائی از قول مردم در باره‌ی قبوض جدید زده شده و هرکسی نگرانی خود را بنحوی بیان کرده و از کلاهی که سرش رفته نالیده است ولی شنیدن کی بود مانند دیدن! در واقع “از هر زبان که می‌شنوی نا مکرر است”

برای من که تنها درآمدم حقوق ثابتی حدود پانصدهزارتومان در ماه است، دیدن قبوض یک دوره‌ی کوتاه کمتر از دوماه، با مبالغ ناقابلی جمعاً معادل صدو پنجاه هزار تومان، قابل قبول نیست. هرچند گفته‌اند “حرفش را هم نزنید و اعتراض نکنید،” یارانه نه تنها اگر پرداخت هم بشود، جواب‌گوی این قبوض نیست، بل‌که تفاوت قیمت نان و گوشت و لبتیات و ویزیت دکتر و دارو… هم نمی‌شود از آن محل تأمین کرد. شاید من عقل معاش نداشته باشم، با یک حساب سرانگشتی، عقلای قوم چگونه این کمبودها، نابرابری‌ها و بی‌عدالتی‌ها را توجیه می کنند؟ فعلاً از نوشتن در باره‌ی گذشته منصرف شده‌ام. ببینم با حال چه می‌توانم بکنم. تا آینده هم خدا کریم است! فقط یک نکته بگویم تا حساب دستتان بیاید: دستمزد پزشک جراح و بیمارستان (دو شب) برای عمل جراحی پا، بیش از سه میلیون و نیم تومان، پول دارو و لوازم، بیش از یک میلیون تومان و اگر نیاز به عمل دیگری برای ترمیم نقص عضو باشد، بیش از این‌ها هزینه لازم است. شما بودید حوصله‌ی نوشتن داشتید؟ راهش کدام است؟ ننویسم؟ راه نرویم؟ نخوریم؟… یا اصلاً زندگی نکنیم؟!

بانو کاساندان، همسر، همراه و هم‌‍‎‌فکر همیشگی بزرگ مردی به نام کوروش بود. کوروش بزرگ در طول زندگی خود فقط یک زن اختیار کرد و او کاساندان نام داشت. کاساندان قبل از کوروش درگذشت و بعد از او کوروش در اندوهی فراوان ماند و برای همیشه و به احترام همسرش تنهایی را برگزید. کوروش کاساندان را بسیار دوست می‌داشت. هنگام مرگ کاساندان، در بابل، ۶ روز عزای عمومی اعلام شد. مقبره کاساندان در پاسارگاد، در کنار آرامگاه کوروش بزرگ قرار دارد.

پس از کوروش بزرگ، او نخستین شخصیّت قدرتمند کشور بزرگ ایران بود. کاساندان  ملکه 28 کشور آسیائی بود كه کوروش بزرگ بر آن‌ها پادشاهی می‌کرده است. مورخین یونانی و گزنفون از وی با نیکی و بزرگ منشی یاد کرده‌اند. کاساندان ملکه ایران ۵ فرزند با نام‌های کمبوجیه، بردیا، آتوسا، رکسانه و ارتیستونه داشت.

پسر بزرگ کاساندان و کوروش، کمبوجیه دوم، جهانگشایی کرد و مصر را به امپراتوری هخامنشیان افزود. بردیا نیز مدتی کوتاه بر تخت نشست. اما آتوسا را بی‌شک باید با دیدی دیگر نگریست. چرا که دختر کوروش بودن چنان جایگاه ویژه‌ای به او بخشید که داریوش بزرگ او را به همسری خویش برگزید. فرهیختگی و درایت آتوسا در طول تاریخ زبان‌زد شد.

بی شک کاساندان مادری بزرگ بود که چنین فرزندان بزرگی پرورش داد که هر یک نامی نیک در تاریخ دارند. وی همچنین همسری نمونه بود چرا که در همه مراحل سخت، دوشادوش کوروش بزرگ حضور داشت و همراه همیشگی او بود. نوشته های تاریخی نشان می دهد كه كوروش نه تنها در امور سپاهیگری دارای نبوغ نظامی و در جهانگشایی و كشور داری بسیار انسان دوست و نوع پرور بوده بلكه در امور خانوادگی نیز یكی از وفادارترین مردان روزگار بوده است.

در مرگ این بانوی بزرگ همچنان اختلاف نظر وجود دارد برای نمونه آقای غیاث آبادی آورده‌اند که: درگذشت کاساندان، بانوی کوروش؛ 21 اسفند ایرانی، 26 آدار آرامی، 19 مارس میلادی، و…(شماره این روز را به دلیل تخریب متن کتیبه نمی‌توان خواند. اما به احتمال، در روز پیش از آغاز سوگواری بوده است که با شش روز سوگواری، یک دوره هفت روزه تکمیل می‌شده است.)

هرودوت و چند تن ار تاریخ نویسانان مشهور می‌نویسند: مصریان به منظور این كه شكست خود را از ایرانیان به نحوی جبران كنند، شهرت دادند كه كوروش دختر آماژیس فرعون مصر را برای ازدواج خواستگاری كرده است اما فرعون مصر بجای آمازیس دختر زیباروی اپرس فرعون سابق مصر به نام نی یتیس را كه خود او برانداخته بود برای كوروش فرستاد و كمبوجیه از نی یتیس متولد شده است.

امّا داستان مذكور را مصریان برای دلخوشی خود جعل كرده بودند تا از شدّت خفّتی كه بر اثر شكست بوسیله ایرانیان تحمّل كردند كاسته باشند، زیرا اوّلا همه می‌دانستند كه ولیعهد ایرانی باید پارسی و از خاندان سلطنتی باشد و ثانیاً همه آگاه بودند كه مادر كمبوجیه كاساندان هخامنشی بوده است.

نقل از یک ای‌میل دریافتی از یک دوست

پی نوشت: وبلاگ های دیگرم را هم اگر تا بحال حذف نشده باشند! حذف خواهم کرد. وبلاگ چیه که کله پاچه اش چی باشه!

 آبان‌گان جشنى است ملى و سنتى كه روز دهم از ماه آبان برگزار مى شود. در فلسفه پيدايش اين جشن داستانى اسطوره‌اى نقل مى‌كنند كه مانند ديگر اساطير كهن به تاريخ دور ايرانيان بازمى‌گردد. درباره پيدايش جشن آبان‌گان روايت است كه در پى جنگ هاى طولانى بين ايران و توران، افراسياب تورانى دستور داد تا كاريزها و نهرها را ويران كنند.

پس از پايان جنگ، پسر طهماسب كه “زو” نام داشت، دستور داد تا كاريزها و نهرها را لايروبى كنند و پس از لايروبى آب در كاريزها روان گرديد. ايرانيان آمدن آب را جشن گرفتند و همين جشن بود كه به عنوان پاس‌داشت فرشته نگاهبان آب‌هاى بى‌آلايش در تاريخ ماندگار شد… در روايت ديگرى آمده است كه پس از هشت سال خشكسالى در ماه آبان، باران آغاز به باريدن كرد و از آن زمان جشن آبان‌گان پديد آمد.

زرتشتيان در اين روز همانند ساير جشن ها به آدريان‌ها (آتش‌كده ها) مى روند و پس از آن براى گرامي‌داشت مقام فرشته آب‌ها- ناهيد- به كنار جوى ها و نهرها و قنات ها رفته و با خواندن اوستاى آبزور (بخشى از اوستا كه به آب و آبان تعلق دارد) كه توسط موبد خوانده مى‌شود، اهورا مزدا را ستايش كرده و درخواست فراوانى آب و نگهدارى آن را كرده و پس از آن به شادى مى‌پردازند.