تفاوت هوش و عقل

«…آن خطاط ، سه‌گونه خط نوشتی؛ یکی را او خواندی، لاغیر! یکی را هم او خواندی، هم غیر! یکی نه او خواندی، نه غیر او! آن {خط سوّم} منم! شمش تبریزی  ش 56″

«چون گفتنی باشد، و همه عالم، از ریش من، درآویزند، که مگر نگویم… اگرچه بعد از هزارسال باشد، این سخن، بدان کس برسد که من خواسته باشم! ش 78″

«آن وقت که با عام»توده‌ی مردم» گویم سخن، آن‌را گوش دار! که آن همه «اسرار» باشد! هرکه «سخن عام» مرا رها کند که: «این سخن، ظاهر است، سهل است!» از من، و سخن من، بر {میوه} نخورد! هیچ نصیبش نباشد! بیشتر اسرار، در آن «سخن عام» گفته شود! ش 80 «

عرصه‌ی سخن، تنگ است! عرصه‌ی معنی فراخ! از سخن، پیش‌تر آ! تا فراخی بینی و عرصه بینی! ش 256″

«هنوز مارا، «اهلیّت گفتن» نیست! کاشکی، «اهلیّت شنودن» بودی! «تمام گفتن» می‌باید، و «تمام شنودن» بر دل‌ها مُهر است، بر زبان‌ها مُهر است، و بر گوش‌ها مُهر است! ش 167″

نقل از کتاب «خط سوّم» نوسته‌ی دکتر ناصرالدین صاحب‌الزمانی

گفتار عامیانه!

گفتن و نوشتن به سه شیوه ممکن باشد؛ آن‌که حکما و فلاسفه گویند و نویسند! تنها خود خوانند و دانند، لاغیر! یکی را که من گویم و نویسم، هم خود خوانم و دانم، هم غیر! یکی که «او» گوید و نویسد، نه خود خواند و داند، نه غیر او! آن خط دوّم منم!

بین هوش و عقل تفاوت بسیار است، گرچه در فرهنگ لغات مختلف و نوشتار و گفتار بزرگان، هر دو را یکی یا نزدیک به هم دانسته‌اند، ولی از من بشنوید، این‌دو بسیار تفاوت دارند! یکی از همشهریان عزیز بنام سعدی شیرازی هم فرموده: دوش مرغی بصبح می‌نالید، عقل و صبرم ببرد و طاقت و هوش… ببینید! سعدی هم عقل و صبر و طاقت و هوش را از چهار مقوله‌ی جداگانه دانسته.

یک احساس باطنی (که آن‌را فرشته‌ی نگهبان هم نامیده‌اند) به من عامی کم‌سواد می‌گوید: هوش نوعی زیرکی و دانائی است که در انسان و حیوان وجود دارد و دارنده‌ی آن، در بعضی موارد، بدون قدرت پیش‌بینی و درک آینده، و تشخیص خوبی و بدی و مصلحت خود و دیگران، دست به اعمالی می‌زند که تنها نفعش به خودش می‌رسد و لاغیر، و عقل همراه با آینده‌نگری و تشخیص خوب و بد و نفع «عام» است. هوش را دزدها و قاتلین هم دارند و حتّا مار برای بلعیدن طعمه و روباره و گرگ برای ربودن، دریدن و خوردن حیوانات دیگر از آن استفاده می‌کنند، امّا عقل مخصوص آدم‌های مسئولیت‌پذیر، اجتماعی، آزاد منش و خیرخواه است، که متأسفانه این خصوصیات را بعضی از ما نداریم. بهتر است من بعد از زورزدن برای کشف یک واقعیّت تاریخی و علمی که دیگران زودتر از من آن را کشف کرده‌بودند، کمی استراحت کنم و شما اینجا و این‌جا و اینجا و اگر بیشتر خواستید این‌جا را بخوانید،تا بعد!

دنبال‌کردن

هر نوشتهٔ تازه‌ای را در نامه‌دان خود دریافت نمایید.